Het verhaal achter Chelle Lis – moeder Helianthe Lisand vertelt over de weg van Chelle Lis naar de top
Op het podium laat ze zalen schateren van het lachen. Op sociale media kijken honderdduizenden mensen uit naar haar volgende filmpje.
Ze groeide op in het Surinaamse binnenland, waar de mogelijkheden om verder te studeren beperkt waren. Op acht- of negenjarige leeftijd verhuisde Saviënna Misiedjan naar Paramaribo om haar schoolloopbaan voort te zetten. Jaren later stond ze in België met een masterdiploma criminologie op zak. De weg daarheen verliep niet zonder obstakels, maar juist die ervaringen hebben haar gevormd. Misiedjan, inmiddels 26 jaar, studeerde aan de Universiteit Gent. Haar eerste kennismaking met het Belgische universitaire onderwijs was echter geen succesverhaal. Ze begon met biomedische wetenschappen, maar kreeg te maken met heimwee, stress en de grote omschakeling naar een voor haar nieuwe omgeving. Daar kwam nog bij dat ze ongeveer een maand later aan de opleiding begon. Wat aanvankelijk leek op een beperkte achterstand, bleek in de praktijk aanzienlijk. Bovendien bleek de opleiding niet aan te sluiten bij wat zij ervan had verwacht. Na haar eerste jaar besloot ze van richting te veranderen. Ze koos voor criminologie, een vakgebied dat haar al langer interesseerde.
Misiedjan zegt aan De Snelle Pen dat het niet alleen de hoeveelheid leerstof was die haar eerste jaar moeilijk maakte. Ze moest ook leren functioneren binnen een onderwijssysteem dat anders was dan wat zij uit Suriname kende. “Je moet niet alleen de leerstof onder de knie krijgen. Je moet ook begrijpen hoe het onderwijssysteem werkt.” Dat inzicht veranderde veel. Naarmate ze zich beter aanpaste aan haar omgeving, vrienden maakte en het Belgische onderwijssysteem beter begreep, ging het studeren haar steeds gemakkelijker af. Haar bachelor rondde ze af en ook haar master verliep volgens haar opvallend vlot. Ze haalde haar vakken in één keer.
Studeren in het buitenland bracht ook een financiële uitdaging met zich mee. Nadat Misiedjan was geslaagd, namen verschillende mensen contact met haar op. Onder hen was Hortans Deekman, CEO van Flexible Uitzendbureau. Deekman en anderen binnen de Rotary benaderden bedrijven en particulieren om financiële steun voor haar studie bijeen te brengen. Daarmee kon Misiedjan in ieder geval haar eerste periode in België overbruggen. Voor de jaren daarna moest ze steeds meer zelf voorzien in haar kosten. Ze ging daarom als jobstudent werken. “Voor de andere jaren moest ik het uiteindelijk zelf gaan voorzien. Daarom ben ik ook gaan werken als jobstudent.” De steun die zij in het begin kreeg, werd daarmee niet alleen financiële hulp, maar ook een verantwoordelijkheid om de geboden kans daadwerkelijk te benutten.
De keuze voor criminologie bracht haar bij vragen waarop volgens haar geen simpele antwoorden bestaan. Waarom plegen sommige mensen criminaliteit, terwijl anderen die zich in vergelijkbare omstandigheden bevinden dat niet doen? En hoe moet een samenleving omgaan met mensen die een strafbaar feit hebben gepleegd? Ook de vraag naar het nut van straffen fascineert haar. “Wat willen we eigenlijk bereiken met straffen? Gaat het puur om vergelding, of willen we er ook voor zorgen dat iemand uiteindelijk weer goed kan functioneren in de maatschappij?” Voor Misiedjan bestaat er bovendien niet één type ‘crimineel’. Elke persoon en elke situatie moet volgens haar afzonderlijk worden bekeken. Die manier van denken heeft haar ook persoonlijk gevormd. Haar studie leerde haar niet zomaar genoegen te nemen met verklaringen als: het is altijd zo geweest. “Je leert vragen te stellen die mensen misschien liever niet beantwoorden. Je leert dingen in vraag te stellen en situaties vanuit verschillende perspectieven te bekijken.”
Voor haar masterthesis bracht Misiedjan haar academische interesse terug naar Suriname. Ze onderzocht hoe slachtoffers van intrafamiliaal seksueel geweld maatschappelijke erkenning ervaren en hoe die ervaringen zich verhouden tot die van slachtoffers in België. Daarvoor deed ze kwalitatief onderzoek in beide landen. Ze sprak slachtoffers, hulpverleners en politieagenten. In Suriname bestond haar groep uit vijf slachtoffers, twee hulpverleners en vier politieagenten. In België interviewde ze in totaal dertien personen. Ze benadrukt dat de resultaten vanwege de beperkte onderzoeksgroep niet kunnen worden veralgemeniseerd naar de gehele Surinaamse bevolking. Toch kwamen er belangrijke ervaringen naar voren. Maatschappelijke erkenning blijkt voor slachtoffers niet voor iedereen hetzelfde te betekenen. Voor sommigen begint het ermee dat hun verhaal wordt geloofd. Voor anderen gaat erkenning verder en betekent het ook dat familie, politie en hulpverlening daadwerkelijk naast hen staan. Volgens Misiedjan kan schaamte binnen families ertoe bijdragen dat slachtoffers niet naar buiten treden. Juist wanneer iemand vervolgens wél de stap naar politie of hulpverlening zet, moeten die instanties volgens haar in staat zijn om passende en vertrouwelijke ondersteuning te bieden. “Als een slachtoffer de stap naar de politie of hulpverlening zet, moeten de instanties er ook daadwerkelijk voor dat slachtoffer zijn.” Haar onderzoek laat volgens haar ook zien dat de verschillen tussen Suriname en België niet simpelweg aan cultuur kunnen worden toegeschreven. Beschikbare middelen, de inrichting van hulpverlening en de manier waarop instanties functioneren spelen eveneens een rol.
Na haar master is Misiedjan nog niet van plan om onmiddellijk terug te keren naar Suriname. Eerst wil ze internationale werkervaring opdoen. Ze kijkt onder meer naar mogelijkheden binnen onderzoek en beleid. Ook een PhD behoort tot haar toekomstplannen. “Ik wil eerst internationale ervaring opdoen om uiteindelijk ook effectief iets te kunnen betekenen voor Suriname.” Ze weet nog niet precies welke richting haar loopbaan zal nemen. Eén ding staat voor haar wel vast: leren stopt niet bij een masterdiploma. “Ik hou van leren. Ik wil nieuwe dingen blijven ontdekken, verschillende perspectieven bekijken en kritisch blijven denken.”
Misschien is het juist die voortdurende nieuwsgierigheid die haar eigen levensverhaal het beste typeert. Misiedjan werd geboren in het binnenland. Daar was een lagere school, maar voor verdere scholing moest ze uiteindelijk naar Paramaribo. Haar ouders woonden in de stad, maar aanvankelijk bleef zij bij haar oma. Toen het moment kwam om haar schoolloopbaan voort te zetten, verhuisde ze naar de hoofdstad. Van daaruit volgde een traject dat haar uiteindelijk naar België bracht. Ze weet hoe moeilijk het kan zijn om vanuit een vertrouwde omgeving in een onbekende wereld terecht te komen. Ze weet ook hoe het voelt om financieel afhankelijk te zijn van de steun van anderen, om te twijfelen aan een studiekeuze en om opnieuw te moeten beginnen.
Maar juist daarom wil ze haar verhaal delen. “Ik heb niet altijd de kansen gehad die ik nu heb gehad. Maar ik geloofde wel in iets groters dan wat ik op dat moment zag.” De berichten die ze inmiddels krijgt van studenten die eveneens in het buitenland willen studeren, laten haar zien dat haar traject anderen raakt. Ze hoopt daarbij niet alleen jonge vrouwen, maar ook jongens te inspireren.
Want haar boodschap is uiteindelijk groter dan een masterdiploma. “Het maakt niet uit waar je vandaan komt. Waar je begint, hoeft niet te bepalen waar je eindigt. Mijn startpunt hoeft niet mijn eindbestemming te zijn.” Voor de 26-jarige criminologe is het verhaal daarmee nog lang niet afgelopen. Haar master is geen eindpunt, maar een nieuw vertrekpunt.