TUTUBUKA – Diep in het Surinaamse binnenland proberen Saamaka-gemeenschappen hun voorouderlijk bosgebied te beschermen tegen de toenemende druk van houtkap, goudwinning en de aanleg van wegen. Daarbij vertrouwen zij niet alleen op de kennis die generaties lang is doorgegeven, maar ook op moderne technologie. Satellietbeelden, GPS-kaarten en bospatrouilles helpen hen om ongewenste activiteiten op hun grondgebied op te sporen en vast te leggen.
De inspanningen zijn onderdeel van het initiatief Apaki, dat in november 2025 van start ging. Het project brengt traditionele kennis over bosbeheer samen met digitale hulpmiddelen. De gemeenschappen willen daarmee zichtbaar maken hoe zij hun bossen al generaties lang beheren en beschermen.
Tijdens een recente patrouille ontdekten Saamaka-bewoners onder meer achtergelaten houtkapmateriaal, een graafmachine en kampen in gebieden die volgens hen onaangetast hadden moeten blijven. Ook satellietbeelden brachten nieuwe wegen en activiteiten aan het licht in afgelegen delen van het bos. Op basis van die informatie kunnen patrouilles gerichter worden uitgevoerd.
Het gaat de gemeenschappen niet alleen om het signaleren van ontbossing. Zij willen ook dat de overheid hun traditionele manier van bosbeheer officieel erkent en hun collectieve landrechten respecteert.
Daarbij speelt een uitspraak uit 2007 van het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens een belangrijke rol. Het hof droeg Suriname destijds op de collectieve landrechten van de Saamaka te erkennen. Belangrijke onderdelen van die uitspraak zijn volgens de berichtgeving nog altijd niet volledig uitgevoerd.
De druk op het bos neemt ondertussen toe. Wegen maken voorheen moeilijk bereikbare gebieden toegankelijker voor houtkap en goudwinning. Volgens de Associated Press is sinds 2001 bijna 154.000 hectare bos verloren gegaan binnen de betrokken tribale gebieden.
De Saamaka proberen daarom ook jongeren te betrekken bij het verzamelen van gegevens en het monitoren van het bos. Die informatie kan worden gebruikt bij klachten, onderhandelingen en juridische stappen.
De technologie vervangt de traditionele kennis niet, maar ondersteunt die. Wat de gemeenschappen al generaties weten over hun leefgebied, wordt nu met kaarten, satellietbeelden en vastgelegde waarnemingen onderbouwd.
De inzet is groter dan alleen het behoud van bomen. Het gaat ook om cultuur, geschiedenis, bestaanszekerheid en het recht van gemeenschappen om zelf mee te beslissen over het gebied waarin hun voorouders leefden en dat zij aan volgende generaties willen doorgeven.
